Waterfall và Agile/Scrum: Mô hình nào phù hợp hơn?
Khi tìm hiểu về phát triển phần mềm, chúng ta thường nghe rằng Agile/Scrum hiện đại hơn Waterfall và Waterfall đã trở nên lỗi thời. Tuy nhiên, đây là một cách nhìn chưa hoàn toàn chính xác.
Waterfall vẫn được sử dụng trong thực tế và vẫn phù hợp với một số loại dự án. Vấn đề không nằm ở việc mô hình nào “tốt hơn”, mà là mô hình nào phù hợp với đặc điểm của dự án.
1. Waterfall là gì?
Waterfall (mô hình Thác nước) là phương pháp phát triển phần mềm theo các giai đoạn tuần tự. Một giai đoạn thường được hoàn thành trước khi chuyển sang giai đoạn tiếp theo.
Ví dụ:
Requirements
↓
Design
↓
Development
↓
Testing
↓
Deployment
↓
Maintenance
Trong Waterfall, yêu cầu thường được xác định khá rõ ngay từ đầu và team cố gắng bám sát kế hoạch trong suốt quá trình phát triển.
Điều này giúp dự án có kế hoạch, tài liệu và phạm vi công việc tương đối rõ ràng.
2. Agile/Scrum là gì?
Agile là một tư duy phát triển phần mềm đề cao khả năng thích ứng với thay đổi, phản hồi của khách hàng và việc tạo ra giá trị liên tục.
Scrum là một framework phổ biến được sử dụng để triển khai theo tư duy Agile.
Thay vì phát triển toàn bộ sản phẩm theo một chuỗi dài, Scrum chia công việc thành các khoảng thời gian ngắn gọi là Sprint.
Sprint 1 → Feedback
↓
Sprint 2 → Feedback
↓
Sprint 3 → Feedback
↓
Hoàn thiện sản phẩm
Sau mỗi Sprint, team có thể xem xét kết quả, nhận feedback và điều chỉnh hướng phát triển.
3. Waterfall và Agile/Scrum khác nhau như thế nào?
| Waterfall | Agile/Scrum |
|---|---|
| Phát triển tuần tự | Phát triển theo vòng lặp |
| Yêu cầu thường xác định sớm | Yêu cầu có thể thay đổi |
| Ít thay đổi trong quá trình thực hiện | Khuyến khích thích ứng với thay đổi |
| Feedback thường đến muộn hơn | Feedback thường xuyên |
| Kế hoạch được xác định tương đối sớm | Kế hoạch được điều chỉnh liên tục |
| Phù hợp với dự án ổn định | Phù hợp với sản phẩm cần thử nghiệm |
Có thể hiểu đơn giản:
Waterfall
Xác định → Lập kế hoạch → Xây dựng → Kiểm thử → Bàn giao
Agile/Scrum
Lập kế hoạch → Xây dựng → Feedback
↑ ↓
└──── Điều chỉnh ────┘
4. Waterfall có còn được sử dụng không?
Có.
Waterfall không phải là một phương pháp đã “bị loại bỏ” chỉ vì Agile trở nên phổ biến.
Trong những dự án có yêu cầu rõ ràng, ổn định và ít thay đổi, Waterfall vẫn có thể là một lựa chọn hợp lý.
Ví dụ, một dự án có yêu cầu đã được xác định rõ từ đầu, quy trình phê duyệt nghiêm ngặt và cần nhiều tài liệu có thể phù hợp với cách tiếp cận tuần tự của Waterfall.
Trong những trường hợp như vậy, việc liên tục thay đổi yêu cầu hoặc phát triển theo từng Sprint không nhất thiết mang lại lợi ích lớn.
5. Khi nào Waterfall phù hợp?
Waterfall có thể phù hợp khi:
- Yêu cầu của dự án rõ ràng và ổn định.
- Phạm vi dự án khó thay đổi.
- Các giai đoạn cần được thực hiện theo trình tự.
- Dự án yêu cầu nhiều tài liệu và quy trình phê duyệt.
- Việc thay đổi yêu cầu sau khi triển khai sẽ tốn nhiều chi phí.
- Sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật hoặc quy định tương đối cố định.
Ví dụ:
Yêu cầu rõ ràng
↓
Thiết kế rõ ràng
↓
Triển khai theo kế hoạch
↓
Kiểm thử
↓
Bàn giao
Trong trường hợp này, Waterfall có thể mang lại sự dễ dự đoán và kiểm soát.
6. Khi nào Agile/Scrum phù hợp hơn?
Agile/Scrum thường phù hợp với những sản phẩm mà team chưa thể xác định chính xác mọi yêu cầu ngay từ đầu hoặc cần liên tục thử nghiệm.
Ví dụ:
Một startup muốn xây dựng một ứng dụng đặt đồ ăn.
Ban đầu team có thể nghĩ rằng người dùng cần 10 tính năng. Tuy nhiên, sau khi đưa sản phẩm cho người dùng thử nghiệm, team phát hiện:
- Một số tính năng không được sử dụng.
- Một tính năng khác lại được người dùng yêu thích.
- Người dùng yêu cầu thêm tính năng mới.
Nếu sử dụng Agile/Scrum, team có thể:
Phát triển
↓
Release
↓
Nhận feedback
↓
Điều chỉnh
↓
Phát triển tiếp
Điều này giúp sản phẩm thích ứng tốt hơn với nhu cầu thực tế.
7. Waterfall không phải là “xấu”, Agile cũng không phải lúc nào cũng tốt hơn
Đây là điều quan trọng nhất cần nhớ.
Không nên kết luận:
“Waterfall lỗi thời nên không còn được sử dụng.”
Cũng không nên nghĩ:
“Agile luôn tốt hơn Waterfall.”
Thay vào đó, hãy đặt câu hỏi:
Dự án của mình có đặc điểm gì?
Nếu yêu cầu:
Rõ ràng
Ổn định
Ít thay đổi
Có quy trình cố định
→ Waterfall có thể phù hợp.
Nếu yêu cầu:
Có thể thay đổi
Cần thử nghiệm
Cần feedback thường xuyên
Sản phẩm chưa được xác định hoàn toàn
→ Agile/Scrum có thể phù hợp hơn.
8. Kết luận
Waterfall và Agile/Scrum không nhất thiết phải được nhìn dưới góc độ một cái cũ và một cái mới, hay một cái tốt và một cái xấu.
Chúng là những cách tiếp cận khác nhau để quản lý quá trình phát triển sản phẩm.
Waterfall có thể phù hợp với những dự án yêu cầu rõ ràng, ổn định và ít thay đổi. Ngược lại, Agile/Scrum phù hợp hơn với những sản phẩm cần liên tục thử nghiệm, nhận feedback và thay đổi trong quá trình phát triển.
Điều quan trọng không phải là:
“Waterfall hay Agile tốt hơn?”
mà là:
“Mô hình nào phù hợp nhất với dự án mà chúng ta đang thực hiện?”
Bài viết khác
Series 7 — Web Quality – Engineering :Testing – Unit Testing, Integration Testing, Web Performance – Core Web Vitals, Code Splitting, Lazy Loading
Series 7 — Web Quality – Engineering Bài 3: Testing – Unit Testing, Integration Testing và End-to-End Testing trong ứng dụng web 1. Vì sao ứng dụng web cần Testing? Trong quá trình phát triển Frontend, chúng ta thường kiểm tra ứng dụng bằng cách chạy website trên trình duyệt, nhấn vào các nút, nhập […]
Series 7 — Web Quality – Engineering : Authentication & Authorization
Series 7 — Web Quality – Engineering Bài 1: Authentication & Authorization – Xác thực và phân quyền trong ứng dụng web 1. Mở đầu Khi xây dựng một ứng dụng web có chức năng đăng nhập, chúng ta thường nghĩ rằng chỉ cần tạo biểu mẫu nhập email, mật khẩu và kiểm tra thông […]
Series 6 – Next.js Advanced – Production: Next.js Build & Deployment
Series 6 – Next.js Advanced & Production Bài 5: Next.js Build & Deployment – Từ mã nguồn đến môi trường Production 1. Mở đầu Trong quá trình phát triển một ứng dụng web, việc chạy thành công trên máy tính cá nhân chưa có nghĩa là ứng dụng đã sẵn sàng để đưa đến người […]
Series 6 – Next.js Advanced – Production: Next.js Internationalized Routing Next.js Static Export
Series 6 – Next.js Advanced & Production Bài 3: Next.js Internationalized Routing – Tổ chức URL cho website đa ngôn ngữ 1. Mở đầu Sau khi xây dựng cơ chế dịch nội dung và định dạng theo locale, ứng dụng cần một cách để người dùng truy cập đúng phiên bản ngôn ngữ. Ví […]
Series 6 – Next.js Advanced & Production: Metadata & SEO, Internationalization (i18n) & Localization (l10n)
Series 6 – Next.js Advanced & Production Bài 1: Metadata & SEO trong Next.js – Tối ưu thông tin và khả năng hiển thị trên công cụ tìm kiếm 1. Mở đầu Khi xây dựng một website, việc hoàn thiện giao diện và chức năng mới chỉ là một phần của quá trình phát triển. […]
Series 5 – Next.js Fundamentals: CSR, SSR, SSG, ISR và cách lựa chọn
Series 5 – Next.js Fundamentals Bài 7 : CSR, SSR, SSG và ISR – Các chiến lược Rendering trong Next.js 1. Mở đầu Khi xây dựng một website bằng React, chúng ta thường tập trung vào việc tạo component, quản lý state và hiển thị giao diện trên trình duyệt. Tuy nhiên, khi ứng dụng […]
Khoá học lập trình game con rắn cho trẻ em 
